Bingöl’de yerel gazete sayısı birleşmeler sonucunda 9’dan 1’e düştü

Haber Üsküdar: Nuran Bolluk

Yerel gazetelerin hemen hemen tek gelir kaynağı olan ilan ve reklam gelirlerinin düşük, maaliyetlerin yüksek olması gazeteleri ekonomik olarak çıkmaza sürükledi. Basın İlan Kurumu bu duruma çözüm olarak 2012 yılından itibaren gazeteleri birleşmeye gitmeleri yönünde ikna etmeye çalıştı. Ekonomik zorluklara yenilen yerel gazeteler birleşmek zorunda kaldılar.

Bingöl’de gazeteler 2020 yılında birleşti. Birleşme öncesinde kentte; Ajans 12, Bingöl, Bingöl Kent Haber, Bingöl Olay, Bingöl Online, Bingöl Sürmanşet, Bingöl’ün Sesi, Çapakçur ve Haber 12 gazeteleri yayımlanıyordu. Birleşmeye gidildikten sonra 3 gazete; Bingöl Kent haber, Çapakçur, Bingöl Sürmanşet yayımlanmaya devam edecekti. Ancak ekonomik sebeplerden ötürü Çapakçur ve Bingöl Sürmanşet gazetelerinin de basım hayatlarına son verildi. Geriye sadece Bingöl Kent Haber kaldı. Böylece gazete sayısı önce 9’dan 3’e, daha sonra da 1’e düştü.

20 yıla aşkın bir süredir basın yayın sektöründe faaliyet gösteren, gazete dağıtıcılığından muhabirliğe, yazı işleri müdürlüğünden yöneticiliğe kadar yerel basının hemen her kademesinde görev alan, daha sonra sahibi olduğu Çapakçur gazetesini kuran ve birleşme süreci gerçekleşirken görevde olan, eski Bingöl Gazeteciler Cemiyeti Başkanı Mahmud Arda ve Sabah, Star, Akşam gazetelerinin Bingöl muhabirliği yapan, İhlas Haber Ajansı’nın Bingöl temsilciliğini üstlenen, şimdilerde ise Bingöl Gazeteciler Cemiyeti Başkanı olan, Bingöl Kent Haber’in imtiyaz sahibi Murat Çaka ile süreci ele aldık

Gazeteci Mahmud Arda: “Ani alınmış bir karar değil, uzun sürede biriken ekonomik ve yapısal sorunların sonucudur”

Eski Bingöl Gazeteciler Cemiyeti Başkanı Mahmud Arda, birleşme sürecinin ani alınmış bir karar olmadığını, uzun sürede biriken ekonomik ve yapısal sorunların sonucu olduğunu söyledi. Artan baskı maliyetlerine rağmen azalan ilan gelirlerinin ve yerel reklam pastasının daralmasının gazeteleri sürdürülemez bir noktaya getirdiğini söyleyen Mahmud Arda, “Bu tablo karşısında ‘herkes kendi başına ayakta kalmaya çalışsın’ yaklaşımı yerine, güç birliği yapma fikri gündeme geldi. Uzun uğraşlar sonrası Bingöl’de yayın yapan 9 gazetemiz sayısını 3’e düşürdü” şeklinde yerel gazetelerin birleşme sürecinin nasıl başladığını ve bu birleşme kararının alınmasına yol açan temel nedenleri aktardı.

“Resmi ilanlar yerel gazeteler için hayati bir gelir kalemidir”

“Resmi ilanlar yerel gazeteler için hayati bir gelir kalemidir” diyen Mahmud Arda, bu gelirlerin düşmesinin ya da resmi ilan kriterlerinin ağırlaşmasının, özellikle Anadolu’daki küçük ölçekli gazeteleri doğrudan etkilediğini ifade etti. Bingöl’deki birçok gazetenin, yalnızca ilan gelirleriyle ayakta durmaya çalıştıklarını ifade eden Mahmud Arda, “Bu gelir azalınca, personel giderleri, baskı masrafları ve dağıtım maliyetleri karşılanamaz hale geldi” dedi.

Birleşme sonrası planlanan şekilde, Bingöl Kent Haber, Çapakçur gazetesi ve Bingöl Sürmanşet’in yayın hayatlarını bir süre sürdürebildiklerini, artan maliyetler ve dijitalleşmenin getirdiği zorunluluklarla birlikte, Çapakçur gazetesi ve Bingöl Sürmanşet gazetelerinin de yazılı basın hayatına son verdiklerini belirtti. “Şu an Bingöl’de yazılı basın olarak Bingöl Kent Haber yoluna devam etmektedir” dedi.

Bu sürecin, gazetecilerin istihdam politikalarını da etkilediğine dikkat çeken Mahmud Arda, “Ne yazık ki birleşme süreci istihdam açısından tamamen sorunsuz olmadı” dedi. Bazı gazetelerde görev değişikliklerinin yaşandığını, bazı çalışanların ise farklı alanlara yönelmek zorunda kaldıklarını vurguladı. Birleşmedeki amacın, mümkün olduğunca meslektaşların tamamen sistem dışına itilmesini engellemek olduğunu söyledi ve “Bu anlamda birleşme, daha büyük bir istihdam kaybının önüne kısmen geçti denebilir” dedi.

“Tirajlar açısından ciddi bir artıştan söz etmek zor”

Birleşme sonrası ekonomik açıdan tabloyu yorumlayan Arda, ilan ve reklam gelirlerinde sınırlı da olsa bir toparlanma gözlemlendiğini söyledi ve “Tirajlar açısından ise ciddi bir artıştan söz etmek zor” diye konuştu. Maliyetlerin düşmesi sayesinde mevcut gelirle yayın yapabilme imkânının arttığına değinen Arda, “Ekonomik tablo hâlâ kırılgan, fakat birleşme öncesine göre daha yönetilebilir durumda” diye de ekledi.

“Asıl risk ekonomik bağımlılığın editoryal bağımsızlığı zayıflatmasıdır”

Haber içerikleri açısından birleşmenin etkilerine de değinen Mahmud Arda, “Bu en çok tartışılan konulardan biri. Gazete sayısının azalması doğal olarak çeşitlilik konusunda soru işaretleri doğuruyor. Ancak içerik politikaları doğru yönetildiğinde, bu durum tek seslilik anlamına gelmek zorunda değil. Asıl risk, ekonomik bağımlılığın editoryal bağımsızlığı zayıflatmasıdır. Bu nedenle mesleki etik ve tarafsızlık her zamankinden daha önemli hale gelmiştir” diyerek, asıl riskin ekonomik bağımlılığın editoryal bağımsızlığı zayıflatması olduğunu dile getirdi.

“Elbette kırgınlıklar yaşandı”

Mahmud Arda, kapanan ya da birleşen gazetelerin temsilcilerinin süreci çoğunlukla bir zorunluluk olarak değerlendirdiklerini, bu süreçte duygusal ve mesleki kırgınlıklar da yaşandığını söyledi. Kamuoyunun bu durumu, “yerel basın bitiyor mu?” kaygısıyla izlediğini ancak zamanla, şartlar anlatıldıkça daha gerçekçi bir bakış açısının oluştuğun ifade etti.

Bingöl Gazeteciler Cemiyeti olarak bu süreçte benimsedikleri tutumu da anlatan Mahmud Arda, “Gazeteciler Cemiyeti olarak ilk günden son güne kadar sürecin içinde olduk, Cemiyetsiz bir süreç sürdürülebilir değildi. Birleşmenin bir tercih değil, büyük ölçüde zorunluluk olduğunu gördük, bunu üyelerimize yalın bir şekilde aktarmaya çalıştık. Elbette birleşme sürecinde dijitalleşmenin daha güçlü desteklenmesi veya kamu desteklerinin artırılması gibi alternatifler mümkün olabilirdi. Ancak mevcut koşullarda birleşmeyi, yerel basının tamamen yok olmasını engelleyen bir ara çözüm olarak değerlendirebiliriz” dedi.

Bingöl Gazeteciler Cemiyeti Başkanı Murat Çaka: “Birleşme sonrası tirajlar yükseldi”

Bingöl Gazeteciler Cemiyeti Başkanı Murat Çaka ise, “Yerel gazetelerin en büyük ve tek gelir kaynağı resmi ilanlardır” dedi. 2020 yılından önce şehirdeki gazete sayısının fazlalığının ve ilan sayısının yetersizliğinin kapanmalara neden olduğunu söyledi.

Murat Çaka, günlük yayımlanan 9 gazetenin Bingöl Kent Haber, Çapakçur ve Sürmanşet gazetelerinin çatıları altında birleştiğini, yaklaşık üç ay sonra diğer iki gazetenin de kapatıldığını ve yayımlanan tek gazetenin Bingöl Kent Haber olduğunu doğruladı.

“Giderler fazla olduğu için çok cüzi bir kâr kalıyor”

Birleşme sonrası tirajların yükseldiğini ve resmi ilanların tek bir gazeteye verilmesinden dolayı zarar olmadığını söyleyen Çaka, “Giderler fazla olduğu için çok cüzi bir kâr kalıyor” şeklinde konuştu.

Birleşmenin daha kaliteli ve özel haber yapmaya teşvik ettiğini, gazetenin daha çok okunmaya başlandığını, günlük ortalama okunma sayısının 12 bin olduğunu dile getiren Çaka, “Vatandaştan gelen yorumlar, şu anda daha tarafsız ve objektif olduğumuz yönünde” ifadelerini kullandı.

Birleşme sürecinde, gazete sahipleri ve yöneticileriyle ortak karar aldıklarını, bu sayede herhangi bir olumsuzlukla karşılaşmadıklarını ifade eden Murat Çaka, “Birleşme kararı kaçınılmazdı. Aksi taktirde, gazetelerin büyük bir çoğunluğu kapatılmış ve sahipleri zarara uğramış olacaklardı. Mevcut haliyle tümüyle kapatılmış değil, güç birliği yapılarak birleşmeye gidildi. Herkes eşit şekilde var olan sisteme ortaktır” dedi.